Fundusze Emerytalne – Jak Inwestują?

Reforma ubezpieczeń społecznych wprowadziła do systemu emerytalnego nowe podmioty jakimi są otwarte fundusze emerytalne. Podobnie jak fundusze inwestycyjne są to instytucje wspólnego inwestowania, które gromadzące środki pieniężne i lokujące na rynku kapitałowym. Funkcjonowanie takich funduszy oparte jest na zasadzie rozproszenia ryzyka. Uczestnicy obu typów funduszy w całości ponoszą ryzyko podejmowane przez fundusze, ale przy jego sprawnym funkcjonowaniu otrzymują wszelkie dochody z jego działalności. Jednocześnie fundusze mają zapewniać indywidualnym uczestnikom wyższy stopie bezpieczeństwa lokat niż w przypadku samodzielnego inwestowania na rynku kapitałowym oraz wyższe dochody niż z lokat bankowych.

Specyficzny dla otwartych funduszy emerytalnych jest przymus członkostwa oraz fakt, że podstawowym celem gromadzenia i pomnażania środków jest wykupienie w przyszłości dożywotniej emerytury dla członków OFE3. Zachodzi tutaj bardzo prosta relacja – im większy będzie kapitał zgromadzony przez dany fundusz emerytalny, tym wyższe będą wykupione za dożywotnie emerytury. Stąd też realnym celem inwestycyjnym otwartych funduszy emerytalnych jest maksymalizacja rentowności dokonywanych lokat. Jednocześnie istotnym problemem jest zagwarantowanie odpowiedniego bezpieczeństwa środkom, które powierzane s otwartym funduszom emerytalnym. Aby zapewnić odpowiednie bezpieczeństwo inwestycji dokonywanych przez te fundusze, wprowadzone zostały ograniczenia swobody lokacyjnej. Ograniczenia te maj dwojaki charakter. Po pierwsze polegają one na rozdzieleniu towarzystwa zarządzającego funduszem od samego funduszu, który jest odrębnym podmiotem posiadającym osobowość prawną oraz powierzeniu funkcji przechowywania aktywów depozytariuszowi. Ta charakterystyczna dla funduszy kapitałowych zasada powoduje, że aktywa funduszu nie mogą być lokowane w:

  • akcjach lub innych papierach wartościowych emitowanych przez powszechne towarzystwo zarządzające tym funduszem,
  • akcjach lub innych papierach wartościowych emitowanych przez akcjonariusza
  • powszechnego towarzystwa zarządzającego tym funduszem,
  • akcjach lub innych papierach wartościowych emitowanych przez podmioty będące
    podmiotami powiązanymi w stosunku do towarzystwa lub jego akcjonariusza.

 

Ponadto fundusz nie może nabywać i zbywać aktywów m in.:

  • towarzystwu zarządzającemu funduszem,
  • członkom zarządu lub rady nadzorczej towarzystwa,
  • osobom zatrudnionym w towarzystwie,
  • akcjonariuszom towarzystwa,
  • podmiotowi powiązanemu w stosunku do towarzystwa,
  • podmiotowi powiązanemu w stosunku do akcjonariuszy towarzystwa,
  • depozytariuszowi przechowującemu jego aktywa.

Zakazy te maj zapewnia przejrzysto relacji zachodzących między uczestnikami procesu zbiorowego inwestowania. Zwiększa to bezpieczeństwo gromadzenia i pomnażania środków na wykup emerytury. Drugi rodzaj ograniczeń swobody lokacyjnej otwartych funduszy emerytalnych polega na enumeratywnym wskazaniu, w jakie lokaty OFE może inwestować swoje aktywa oraz ustaleniu limitów inwestycyjnych, wskazujących, jaka maksymalna część tych aktywów może zostać zainwestowana w dane instrumenty finansowe. Generalnie portfel inwestycyjny otwartych funduszy emerytalnych można podzielić na trzy grupy lokat. Pierwsza grupa aktywów to papiery wartościowe i tytuły uczestnictwa w funduszach kapitałowych, które w sumie nie mogą przekroczy 60% warto ci aktywów OFE. Druga grupa lokat OFE to m. in. obligacje, depozyty bankowe oraz listy zastawne, których udział w portfelu OFE nie może być mniejszy niż 35%. Pozostałe 5% aktywów może być inwestowane zagranicą lub w inne instrumenty finansowe.

pierwsza grupa lokat

Instrumenty finansowe sk adaj ce si na pierwsz grup lokat OFE przedstawione
s w tabeli 1.pierwsza grupa lokat

Ponadto otwarte fundusze emerytalne maj równie możliwość udzielania pożyczek środków pieniężnych dla spółek notowanych na regulowanym rynku giełdowym lub pozagiełdowym oraz spółek dopuszczonych do publicznego obrotu. Pożyczki takie są równoznaczne z lokatą w akcjach tych podmiotów. Stąd też stosuje się wobec nich ograniczenia dotyczące maksymalnej wysokości zaangażowanych aktywów. Także w stosunku do lokat w tytuły uczestnictwa funduszy inwestycyjnych zastosowano
dodatkowe ograniczenie. Mogą one być nabywane tylko wtedy, gdy polityka inwestycyjna danych funduszy inwestycyjnych podlega takim samym ograniczeniom swobody lokacyjnej, jak w przypadku otwartych funduszy emerytalnych. Do drugiej grupy aktywów otwartego funduszu emerytalnego zaliczają się przedstawione w Tabeli 2 instrumenty finansowe.

druga grupa lokat

Na ostatnie grupy aktywów otwartych funduszy emerytalnych składają się inwestycje zagraniczne lub lokaty w inne instrumenty finansowe.

trzecia grupa lokat

Wiele kontrowersji wzbudza możliwość inwestowania aktywów OFE na zagranicznych rynkach kapitałowych oraz wysoko zastosowanego tutaj limitu inwestycyjnego. Z jednej strony jest to dodatkowa możliwość dywersyfikacji portfela inwestycyjnego OFE, zmniejszająca ryzyko pomnażania środków. Z drugiej strony, z inwestycjami zagranicznymi wiążą się wyższe koszty transakcyjne oraz występowanie ryzyka wahania kursów walutowych, co zmniejsza atrakcyjność tej formy lokowania aktywów OFE. Dodatkowo inwestycje zagraniczne powodują odpływ środków OFE z krajowego rynku kapitałowego. Tymczasem otwarte fundusze emerytalne s jednymi z największych inwestorów instytucjonalnych na giełdzie.

Powyższe ograniczenia swobody lokacyjnej nie dotycz otwartych funduszy emerytalnych typu B. Ten rodzaj funduszy pojawił się dopiero po 31 grudnia 2004 roku. Od tego momentu powszechne towarzystwa emerytalne mogą zarządzać funduszami typu A i B. Funkcjonowanie otwartego funduszu emerytalnego typu A jest oparte na identycznych zasadach na jakich funkcjonuj one dzisiaj. Natomiast OFE typu B są przeznaczone tylko i wyłącznie dla osób, które ukończyły 50 lat. Dla tych funduszy emerytalnych celem inwestycyjnym jest zapewnienie maksymalnego bezpieczeństwa dla wcześniej zgromadzonych środków. Dlatego te wobec tych podmiotów zastosowano dużo bardziej restrykcyjne ograniczenia swobody lokacyjnej. W ich portfelu inwestycyjnym mogą znaleźć się wyłącznie:

  • obligacje, bony i inne papiery wartościowe emitowane przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski, a także pożyczki i kredyty udzielane tym podmiotom,
  • obligacje i inne dłużne papiery wartościowe, opiewające na świadczenia pieniężne,
  • gwarantowane lub poręczane przez Skarb Państwa albo Narodowy Bank Polski, a także depozyty, kredyty i pożyczki
  • gwarantowane lub poręczane przez te podmioty, obligacje i inne dłużne papiery wartościowe emitowane przez jednostki samorządu terytorialnego, ich związki lub miasto stołeczne Warszawa, które zostały dopuszczone do publicznego obrotu,
  • obligacje emitowane przez inne podmioty niż jednostki samorządu terytorialnego, ich związki, miasto stołeczne Warszawa, które zostały zabezpieczone w wysokości odpowiadającej pełnej wartości nominalnej i ewentualnemu oprocentowaniu oraz które zostały dopuszczone do publicznego obrotu, obligacje i inne dłużne papiery wartościowe emitowane przez spółki publiczne, obligacje, listy zastawne i inne dłużne papiery wartościowe dopuszczone do publicznego obrotu.

Oznacza to, że aktywa znajdujące się w przyszłości w otwartym funduszu emerytalnym typu B, będą prawie w całości inwestowane w państwowe papiery wartociowe. Przedstawione powyżej limity inwestycyjne dotyczą poszczególnych kategorii
instrumentów finansowych. Obok takich ograniczeń występują także limity dotyczące podmiotów będących emitentami papierów wartościowych. Zgodnie z nimi łączna wartość aktywów funduszu we wszystkich papierach wartościowych jednego emitenta lub większej liczby emitentów, będących podmiotami związanymi nie może przekroczy 5% warto ci tych aktywów. Podobnie jak w przypadku limitów inwestycyjnych dla poszczególnych instrumentów finansowych ograniczenie to nie dotyczy państwowych papierów wartościowych. Podstawowym zadaniem opisanych powyżej ograniczeń swobody lokacyjnej jest zwiększenie bezpieczeństwa inwestowania środków gromadzonych przez otwarte fundusze emerytalne. Problem polega na tym, że na prawidłowo funkcjonującym rynku kapitałowym, bezpieczeństwo i rentowność inwestycji są sobie przeciwstawne. Stąd też istnieje realna groźba, że zbyt restrykcyjne ograniczenia będą odbijały się na rentowności lokat otwartych funduszy emerytalnych.

Wydaje się również ,że dodatkowym zadaniem ogranicze swobody lokacyjnej OFE jest ukierunkowanie ich aktywów w pań stwowe papiery wartościowe. Jest to tym bardziej prawdopodobne, że konstytucja wyraźnie zabrania pokrywania deficytu budżetowego przez zaciąganie zobowiązań w centralnym banku państwa. Limity inwestycyjne narzucone OFE nie dotyczą prawie wyłącznie depozytów bankowych oraz papierów wartościowych emitowanych przez Skarb Państwa oraz Narodowy Bank Polski. Praktycznie tylko państwowe papiery wartościowe mogą stanowić 100% aktywów otwartych funduszy emerytalnych. Jednocześnie ograniczenia swobody lokacyjnej mają restrykcyjny charakter wobec pozostałych instrumentów finansowych.
Zaledwie 40% aktywów OFE może zostać zainwestowanych w akcje spółek notowanych na regulowanym rynku giełdowym lub w pożyczki środków pieniężnych dla tych podmiotów. Tymczasem, w dłuższej perspektywie, to właśnie lokaty w akcje są bardziej korzystne. Obawy dotyczące ukierunkowywania aktywów OFE w państwowe papiery wartościowe wydaj się być potwierdzane przez obecny skład portfeli inwestycyjnych otwartych funduszy emerytalnych. Prawie 65% wszystkich aktywów OFE ulokowanych jest w obligacje oraz bony skarbowe.

uśredniony portfel ofe

Okazuje się że na oko o 73% całkowitego kapitału OFE zaangażowane jest w dług ZUS oraz obligacje i bony skarbowe wyemitowane przez Skarb Państwa i Narodowy Bank Polski. To oznacza, że stworzono specyficzny system. Z jednej strony zmusza się w nim osoby objęte ubezpieczeniem emerytalnym do wpłacania składek do prywatnych funduszy emerytalnych, zarządzanych przez wyspecjalizowane firmy menedżerskie działające dla zysku (Powszechne Towarzystwa Emerytalne). Z drugiej strony zmusza się te podmioty do lokowania swoich aktywów głównie w państwowe papiery wartościowe, tak aby przynajmniej częściowo pokryć deficyt finansowy państwa. Jednocześnie to właśnie reforma emerytalna i przekazywanie składek do funduszy emerytalnych jest jednym z powodów wzrostu deficytu finansów publicznych. Niestety ograniczenia swobody lokacyjnej w obecnym kształcie będzie ten stan utrwalać . A będzie to dodatkowo wzmacniane przez powstawanie otwartych funduszy emerytalnych typu B, które prawie wszystkie swoje aktywa lokować będą w państwowe papiery wartościowe. Przypuszczalnie skutkiem funkcjonowania tak restrykcyjnych ograniczeń swobody lokacyjnej będzie niższa dochodowość lokat otwartych funduszy emerytalnych, a co za tym idzie niższe emerytury ze zreformowanego systemu oraz zwiększone wydatki z budżetu państwa na opiek społeczną.

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (3 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)
Fundusze Emerytalne - Jak Inwestują?, 10.0 out of 10 based on 3 ratings

Użytkownicy trafili do nas po frazach

  • fundusz inwestycyjny fundusz inwestycyjny
  • W jakie instrumenty finansowe mogą inwestować OFE?

Comments are closed.